|  | Historia Grupy Karkonoskiej
W drugiej połowie XIX wieku rozpoczeła się
masowa turystyka górska, która przyciągała ciekawskiego podróżnika i przybysza
żądnego przygody a na to wszystko składało się małe doświadczenie i
przygotowanie turystów - a więc, mnożyły się wypadki.
Dla tych społecznych potrzeb w 1873 roku powołano Towarzystwo Tatrzańskie,
którego celem była budowa schronów, schronisk i hoteli górskich oraz znakowanie
górskich ścieżek. W 1875 roku Towarzystwo Tatrzańskie zorganizowało w Zakopanem
pierwszą grupę przewodników.
Powstanie organizacji turystycznych sprawiło propagowanie gór, atrakcyjność
poznawania górskich uroków i aktywne zdobywanie szczytów.
Historia polskiego
ratownictwa górskiego notuje się od 1907 roku, kiedy po licznych wypadkach w
Tatrach o powołanie górskiej organizacji ratunkowej zaapelował Mariusz Zaruski
(narciarz, taternik, żeglarz, malarz, propagator sportu i turystyki, późniejszy
generał Wojska Polskiego), opisujac wypadek (z 3 lipca 1907) na łamach pisma
Taternik (nr.4), gdzie niemiecki turysta na Świnicy poślizgnął się na
trawiastym upłazku i spadł, ponosząc śmierć na miejscu.
Wspomniana
publkacja spowodowała, że obradujące w dniu 18 sierpnia Towarzystwo Tatrzańskie
w Zakopanem postanawia powołać;
Tatrzańskie Pogotowie Ratunkowe.
Bierność zamożnej
społeczności, nieprzychylność ówczesnych władz i brak funduszy towarzystwa mocno
krępuje realizacje przyjętej uchwały.
Pomimo wszystkich trudności Zaruski podejmuje działania i organizuje 9-dniowy
kurs jazdy na nartach, który rozpoczął się 25 grudnia 1907 r. i jest pierwszym
organizowanym kursem nauki jazdy na nartach w Tatrach. Biorą w nim udział m. in.
Mieczysław Karłowicz oraz Stanisław Gąsienica Byrcyn, którzy wraz z Zaruskim
zaangażowali się w tym przedsiewzięciu.
W swych działaniach organizuje szkolenia pierwszej pomocy w nagłych wypadkach,
sprowadza sprzęt ratunkowy z Wiednia uzupełniając go poprzez wykonanie przez
miejscowych rzemieślników kosztownych sań, noszy itp..
Jako redaktor działu sportowo-turystycznego czasopisma Zakopane Zaruski mocno
akcentuje konieczność powstania pogotowia ratunkowego w Tatrach, również we
wspomnianym czasopiśmie Wierchy opisuje tragiczne wypadki w górach i możliwość
pomocy pechowym turystom.
Publikacja z 20
września 1908 roku o przeprowadzonej akcji ratunkowej spontanicznie poruszyła
hojność miejscowej społeczności a dopiero śmiertelny wypadek znanego młodego
kompozytora Mieczysława Karłowicza, który zginął podczas wycieczki narciarskiej
w lawinie 8 lutego 1909 roku na stokach Małego Kościelca - przełamał opór
austriackich władz.
W dniu 29
października 1909 roku powołano stowarzyszenie;
Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego (TOPR)
jako czwartą organizację ratownictwa górskiego na świecie i pierwszą w krajach poza
alpejskich po:
1896 - Alpines Wiener Rettungs-Comitee (Austria)
1897 - Sauveters Volontaires du Saleve (Francja)
1902 - SOS Parsenn-Rettungsdienst (Szwajcaria)
Do akcji
ratunkowej powołana jest Straż ratunkowa złożona z członków czynnych
Pogotowia. Straż składała się z 11 ludzi - 8 przewodników i 3 taterników,
podejmując działalność już od lipca 1909 r..
11 grudnia 1909 roku odbyło się pierwsze Walne Zgromadzenie TOPR w lokalu Towarzystwa Tatrzańskiego w Zakopanem.
Odczytano Statut Pogotowia, zatwierdzony przez Namiestnictwo,
przeprowadzono wybory;
- Prezesem Zarządu TOPR został wybrany;
zakopiański lekarz dr Kazimierz Dłuski,
- Naczelnikiem Straży Ratunkowej został wybrany;
Mariusz Zaruski, artysta malarz z Zakopanego.
- Zastepca Naczelnika został wybrany;
Klemens Bachleda, przewodnik tatrzański.
Mariusz Zaruski przygotował rotę ślubowania i księgę ślubowań, które bez zmian tekstu
składają ratownicy-kandydaci do dzisiejszego dnia.
Symbolem TOPR obranym przez Mariusza Zaruskiego był niebieski równoramienny krzyż na białym polu.
Organizując służbę ratowniczą Zaruski wzorował się na krajach alpejskich,
opracował miejsca dyżurów, system powiadamiania o wypadkach czy system
porozumiewania się w czasie akcji (tz. tatrzański telegraf wzrokowy).
W dniu 6 sierpnia 1910 r. podczas wyprawy ratunkowej ginie w lawinie kamiennej
na Małym Jaworowym Klimek Bachleda - z-ca Naczelnika TOPR, przewodnik TT.
W różnych publikacjach i broszurkach Zaruski rozpoczął działalność
profilaktyczną, podejmując tematykę; niebezpieczeństwa gór w zimie, o zachowaniu
się na wycieczkach, właściwym ubiorze czy zaleceń podczas zmiennych warunków
atmosferycznych.
Jako delegat TOPR na II Międzynarodowy Kongres Ratownictwa i Zapobiegania
Nieszcześliwym Wypadkom odbywający się w Wiedniu w 1913 roku (8-13 września)
przedstawił referat pt. Ratownictwo w Tatrach Polskich.
Od 1 listopada 1918 r. Zaruski wstępuje do Wojska Polskiego i przenosi się do
Warszawy. Swoją działalność opisał w książkach; Tatrzańskie Pogotowie
Ratunkowe. Jego organizacja i wyprawy ratunkowe, Na bezdrożach tatrzańskich i
Wycieczki, wrażenia i opisy.
Od I Wojny Światowej, Pogotowiem kierował Józef Oppenheim (1887 - 1946), który
początkowo zastępował Mariusza Zaruskiego, a później od 1930 r. przejął
wszystkie obowiązki kierownika, natomiast Zaruski do II Wojny Światowej został
Honorowym Naczelnikiem i tylko on przyjmował ślubowania od nowo wstępujących
ratowników.
W 1927 roku TOPR, z uwagi na problemy ekonomiczne zostało przyłączone do
Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego (PTT) na prawach oddzielnej komisji Zarządu
Głównego, a od 1935 roku TOPR wchodził jedynie w strukturę zakopiańskiego
oddziału PTT.
W okresie międzywojennym w niższych od Tatr górach w Polsce organizowano
oddziały ratunkowe, jako Sekcje Ratunkowe Oddziałów PTT oraz jako Zimowe Górskie
Pogotowia Ratunkowe Towarzystwa Krzewienia Narciarstwa w Zawoi, Ustroniu i
Wisle, Krynicy, Worochcie, Rabce i Slawsku a szkolenia przeprowadzali ratownicy
TOPR, ale nie zarejestrowano tej działalności formalnie.
W czasie II Wojny Światowej TOPR nie działało początkowo wcale.
Od kwietnia 1940 roku na polecenie okupujących władz niemieckich wznowił
działalność pod nazwą Tatra Bergwacht. Pogotowie zajmowało się ratowaniem
turystów, narciarzy i taterników. Kilku jego członków współdziałało z
antyfaszystowskim ruchem oporu. Kierownikiem TOPR w czasie wojny, a także zaraz
po jej zakończeniu był Zbigniew Korosadowicz (1907 - 1983), wybitny przedwojenny
alpinista.
Najsłynniejszą akcją TOPR w okresie II Wojny Światowej było przetransportowanie
rannych radzieckich partyzantów z Doliny Zuberskiej między 11-12 lutego 1945 r.
przez teren działań armii niemieckiej do szpitala w Zakopanem.
Po zakończeniu II Wojny Światowej zmieniły się granice, do Polski powróciły
Sudety a góry przyciągły masowo turystów które wymagały zagospodarowania, kadry
przewodnickiej i ratowniczej dla sprostania społecznym trendom nowych form
turystyki zorganizowanej klasy pracujacej.
Pomimo usilnych starań działaczy turstycznych w różnych regionach gór polskich
nie potrafiano zorganizować górskich służb ratunkowych i dopiero na początku lat
50-tych z inicjatywy Zarządu TOPR w Zakopanem oraz ZG PTTK rozpoczęto
organizowanie pogotowia górskiego w Sudetach i Beskidach.
W 1952 roku po zakończeniu kursów ratownictwa górskiego prowadzownych przez
ratowników TOPR odbyły się zebrania założycielskie i powstały Sekcje Terenowe
GOPR przyjmując nazwy:
Beskidzkie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe PTTK
z siedzibą w Bielsku-Białej,
Krynickie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe PTTK
z siedzibą w Krynicy,
Sudeckie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe
z siedzibą w Jeleniej Górze.
Po uchwaleniu nowego regulaminu GOPR w 17 IV 1956 sekcje terenowe; TOPR, BOPR,
KOPR i SOPR zostały przemianowane na grupy regionalne GOPR: Grupa Tatrzańska,
Beskidzka, Krynicka i Sudecka. W następnych latach powstawały dalsze grupy
GOPR:
- 30.I.1955 r. Grupa Rabczańska przemianowana
14.X.1970 r. na Grupę Podhalańską
- 21.IX.1961 r. powołanio Grupę Bieszczadzką
- 19.IX.1976 r. Grupę Sudecką podzielono na dwie:
Grupę Karkonoską i Grupę Wałbrzysko-Kłodzką
- 28.X.1998 r. powołanio kolejną Grupę
Jurajskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe W tym
okresie trwały usilne starania GOPR PTTK o włączenie się do międzynarodowej
współpracy, w wyniku czego delegaci GOPR w 1957 r. uczestniczą jako obserwatorzy
w Zgromadzeniu IKAR-CISA w Baden-Zürich w Szwajcarii, a później w roku 1968 GOPR
został przyjęty na członka zwyczajnego Miedzynarodowej Komisji Ratownictwa
Alpejskiego (IKAR - CISA).
Dzięki staraniom działaczy GOPR między innymi Jerzego Ustupskiego, Adama
Jurczakiewicza, Mariana T. Bieleckiego, Adama Lewickiego 21.12.1977 roku
doprowadzono do wyłączenia GOPR ze struktur PTTK i zarejestrowania samodzielnego
stowarzyszenia pod nazwą
Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe.
W 1990 roku członkowie Grupy Tatrzańskiej GOPR doprowadzili do jej wyłączenia ze
struktur organizacyjnych GOPR i 13 listopada 1991 r. przyjeli historyczną nazwę
Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe.
W podsumowaniu dotychczasowej codziennej działalności nawiązuje do protokołu
48 Kongresu Międzynarodowej Komisji Ratownictwa Górskiego
IKAR-CISA,
który odbył się w Karpaczu w dniach 18 - 22 września 1996 r. (po raz pierwszy w
Polsce), gdzie nasi ratownicy dali pokaz swej sprawności, wyszkolenia z
wykorzystaniem najnowszych osiągnięć technicznych i metod ratownictwa górskiego,
w którym dowiedi, że nasze;
- GÓRSKIE OCHOTNICZE POGOTOWIE RATUNKOWE -
dorównuje światowym standardom ratownictwa w trudnym terenie górskim, otrzymując
wysoką ocenę.
Uczestnicząc w pracach Międzynarodowej Komisji Ratownictwa Górskiego - IKAR-CISA
wzbogacamy doświadczenie w szkoleniu naszych członków pełniących służbę w
górach, abyśmy bez względu na porę roku byli również zawsze gotowi
- NA KAŻDE WEZWANIE -
opracował - Ryszard Lewandowski
| |
|
